Yazı: Oktay Özman, Ebru Kurt Özman

DİPNOTLAR

1 Yazarın ilk kitabı 1842 yılında The Adventures of Mr Ledbury adıyla çıktı. Smith verimli bir yazardı ve takip eden yıllarda, ta ki bir seyyah olana dek komedi, macera romanları, kısa öyküler ve oyunlar kaleme aldı. Meşhur komedi ve hiciv dergisi Punch’da yazıları yayımlandı. Bütün bu eserler onu Viktorya Devri’nin popüler bir yazarı yapmıştı. Ama Smith, çağının ötesinde bir yazar olmakta çağdaşları Balzac, Gogol, Dickens ve Victor Hugo kadar başarılı olamayacaktı.

2 Bu gösterilerin ilki 12 Ağustos 1851 tarihinde gerçekleşen Mont Blanc tırmanışından bir süre sonra 15 Mart 1852’de sahnelendi. Smith, Egyptian Hall’daki gösterilerine 6 yılı aşkın bir süre boyunca 6 Temmuz 1858 tarihine dek devam etti. Bu gösteriler Smith’in yazarlık kariyerinin önüne geçmiş ve onu meşhur etmişti. George Clement Boase, “Smith, Albert Richard,” Dictionary of National Biography, cilt 53, London, Smith, Elder, & Co., s 10-12.

3 Viktorya Devri (1837-1901), Büyük Britanya ve İrlanda Birleşik Krallığı Kraliçesi Viktorya’nın, taç giydiği 27 Haziran 1838 tarihinde başlayan ve 64 yıl süren (22 Ocak 1901 tarihine dek) saltanat dönemidir.

4 Alpin kulüp, dağcı üyelerden oluşan bir tür sosyal topluluk. İlk Alpin kulüp 1857 yılında Birleşik Krallık’ta kurulmuştur. The Alpine Clup Resmi İnternet Sitesi, http://www.alpine-club.org.uk/[23.07.2021 tarihinde erişildi].

5 Hero ve Leander Efsanesi daha çok Kız Kulesi’ne atfedilirse de Byron’un burada sözünü ettiği hikaye Çanakkale Boğazı’nda geçmektedir. Boğazın bir yakasındaki Leander, karşı yakadaki Hero’ya aşık olur. Leander aşkı uğruna boğazı yüzerek geçmeye çalışırken boğulur.

6 Lord Byron (1788-1824), İngiliz şair. Romantizm akımının simgelerinden biridir. Antik Yunan kültürüne duyduğu ümitsiz sevgi onu 1823 yılında Yunanlıların Osmanlı Devleti’ne karşı başlattığı isyana kadar sürüklemiş ve burada savaşa katılamadan ateşli bir hastalığa yakalanarak ölmüştür.

7 Albert Richard Smith, İstanbul’da Bir Ay, çev. Mehmet Şerif Erkek, İstanbul, Yeditepe Yayınevi, 2015.

8 Edmondo de Amicis (1846-1908), İtalyan yazar ve şair. Çocuk Kalbi adlı eseri ile bilinir ama ondan çok daha önce kaleme aldığı Constantinopoli adlı eseri de İstanbul ile ilgili yazılmış seyahatnameler arasında önemli bir yere sahiptir. Yazar 1874 yılında İstanbul’u ziyaret etmiş ve izlenimlerini oldukça geniş bir şekilde kaleme almıştır. Anlatımında mübalağadan kaçınmayan de Amicis’in İstanbul’a dair ilk intibahından bölümler; “Krallar, prensler, Krezüs, dünyanın kudretli ve zengin insanları, o anda hepinize acıdım; gemide bulunduğum yer sizin bütün hâzinelerinize bedeldi ve İstanbul’a bir bakışımı bile bir imparatorluğa değişmezdim.”, “İşte İstanbul! Muhteşem, muazzam, ulu İstanbul! Yaradana hamdolsun, yaratılmışa şan! Böyle bir güzelliği rüyamda bile görmemiştim!”, “Oh! evet! bu, dünyanın en güzel manzarasıdır; bunu inkâr eden Tanrı’ya karşı nankörlük eder ve küfretmiş gibi olur; bundan daha büyük bir güzellik insan aklını aşar!”. Edmondo de Amicis, İstanbul, çev. Beytun Akyavaş. Ankara, Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1993, s. 15-17.

9 Albert Richard Smith. İstanbul’da Bir Ay, s. 43.

10 Thomas Allom (1804-1872), İngiliz mimar ve illüstratör. 1834 yılında İstanbul’a gelmiş, buradan Anadolu, Suriye ve Filistin’e gitmiştir. Seyahatleri sırasında yüzlerce çizim yapmıştır. İstanbul’la ilgili detaylı illüstrasyonları ile bilinir.

11 Albert Richard Smith. İstanbul’da Bir Ay, s. 57.

12 Pratika: Gemilere, sağlık muâyenesi yapıldıktan sonra hastalık olmadığına dâir verilen belge.

13 Bruce Redford, Venice and the Grand Tour. New Haven, Connecticut, Yale University Press, 1996.

14 Aslında kaynaklar İtalyanca dışında bir de Fransızca orijinden bahseder. İlki tıbbi uygulamalar için daha yaygın kullanılmış iken ikincisi hukuk alanında sınırlı bir kullanım bulmuştur. Bu iki farklı dildeki kullanımın orijininin Latince “quadraginta” kelimesine dayandığı düşünülmektedir. Hipokrat Okulu’ndan beri ilk 40 gün içinde ortaya çıkan veba akut olarak tarif edilmiş, daha uzun sürede belirti veren hastalık tehlikesiz kabul edilmiştir. Kanunlarıyla ünlü Bizans imparatoru Justinyen kendi devrinde ortaya çıkan veba ile ilgili karantina yasası çıkarmıştır. Karantina uygulamalarından Eski Ahit’te de bahsedilmektedir. Andrea A. Conti, “Quarantine Through History,” International Encyclopedia of Public Health, 2008, s. 454–462.

15 Karantina uygulamalarının geçmişini 18 ve 19.yy İngiliz Akdeniz dünyası ile ilişkilendirerek ele alan bir kitap (The Yellow Flag) geçtiğimiz yıl Cambridge Üniversitesi’nin yayınevinden çıkmıştı. Alex Chase-Levenson tarafından kaleme alınan bu kapsayıcı eser karantinanın geçmişi ile ilgili daha ileri okumalar için eşsiz bir kaynaktır. Umarız yakın zamanda dilimize de çevirilir. Alex Chase-Levenson, The Yellow Flag Quarantine and the British Mediterranean World, 1780–1860, Cambridge, Cambridge University Press, 2020.

16 Lazzaretto Vecchio, Venedik lagününde bir ada. Adaya ve daha sonra bu adada kurulan ilk hastaneden yola çıkılarak izolasyon amaçlı kullanılan hastanelere verilen lazzaretto adı Santa Maria di Nazareth’ten türemiştir. Bu ada vebaya yakalanmış hastaların izole edildiği yer iken hemen yakınlarındaki Lazzaretto Nuovo (ilk adaya atfen nuovo-yeni denmiş ve lazzaretto kelimesi böylece bir adanın ismi olmaktan çıkıp genel kullanım kazanmış) gemilerle şehre gelen insanların karantinaya alınması için kullanılmıştır. Lagündeki bir diğer küçük ada olan Poveglia daha sonraki dönemlerdeki işlevinden dolayı Veba Adası olarak bilinmektedir. The Venetian Lazzaretti Projesi Resmi İnternet Sitesi; https://lazzarettiveneziani.it/ it [23.07.2021 tarihinde erişildi].

17 İlginçtir bu ifadenin en son yakıştırıldığı ülke İngiltere olmuştur. Koronavirüs Salgını’nın ilk dalgasının etkisini nispeten kaybettiği 2020 Nisan ayında İngiltere’de vaka sayıları ve salgın kaynaklı ölümler hızla artmaktadır. Bunun üzerine İngiliz gazetesi Daily Mail, İngiltere için “Avrupa’nın hasta adamı” manşetini atmıştır.