Yazı: Yazı: Kadir Dede, Aylin Özman
DİPNOTLAR
1 Rebia Tevfik ismine aşinalığın bugün dahi sınırlı olduğunu not etmek gerekir. Taha Toros’un biyografik nitelikli iki yazısı ve yurt dışında yayınlanan sınırlı sayıda çalışma göz önüne alındığında, Rebia Tevfik’in genel okura olduğu gibi, araştırma dünyasına da yabancı bir isim olduğunu görüyoruz. Bkz. O Güzel İnsanlar, (İstanbul: Aksoy Yayınları, 2000); “A Woman Who Shaped Pre-War Fashion: Rebia Tevfik Hanım”, Skylife, Temmuz 1994, 60-5. Neriman Bayram, Mein Ewiger Rivalenloser Geliebter: Kemalismus und Ich Konstruktion in der Autobiographie von Rebia Tevfik Başokçu, Freiburg Üniversitesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 1999; Ingeborg Böer vd., Türken in Berlin 1871-1945: Eine Metropole in den Erinnerungen osmanischer und türkischer Zeitzeugen (Berlin & New York: de Gruyter, 2002), 209-222; Hilke Gerdes, Türken in Berlin (Berlin: Be.bra Verlag, 2009); Emilio Esbardo, Judith Hermann e Berlino: una scrittrice, la sua generazione, la sua città (Berlin: Pensieri & Confronti, 2015), 119.
2 Abidin Daver, “Berlin’de Bir Türk Hanımı”, Cumhuriyet, 7 Temmuz 1930.
3 Vefatından bir yıl önce evinin tüm eşyalarını, kullanım hakkı saklı kalmak şartıyla, satan Rebia Tevfik 1963 yılında yoksulluk içinde ölür. Yaşam öyküsüne ilişkin bilgiler için bkz. Kadın Yazarlarımız – “Rebia Tevfik Başokçu” Kadın Gazetesi, 3 Şubat 1962; Taha Toros Arşivi, Belge No: 001637240019; 001552167007; 001637198019.
4 Paris Cehenneminden Nasıl Kurtuldum? İki Paris Fransız Paris – Alman Paris (İstanbul: Tan Matbaası, 1941). Eserin aynı zamanda kadınlar tarafından kaleme alınan seyahatnamelerin ilk örneklerinden biri olduğunu söyleyebiliriz. - ki bu yazarın 1944’de Yeni Sabah gazetesinin temsilcisi olarak gittiği Bulgaristan ve Yunanistan gezisinden notlar aktardığı Hür Yunanistan ve Bulgaristan’da Gördüklerim başlıklı eseri için de geçerlidir. Bkz. Rebia Tevfik Başokçu, Hür Yunanistan ve Bulgaristan’da Gördüklerim (Gün Matbaası, 1944).
5 Avrupa’da Yirmi Senem Nasıl Geçti? – Birinci ve İkinci Kitap (İstanbul: Tan Matbaası, 1942).
6 Bkz. James Olney, “Autobiography and the Cultural Moment: A Thematic, Historical, and Bibliographical Introduction”, Autobiography: Essay Theoretical and Critical içinde, J. Olney (der.) (Princeton & New Jersey: Princeton University Press, 1980), 3-27; Linda Anderson, Autobiography (London & New York: Routledge, 2001).
7 Kadın ve erkek otobiyografileri üzerine karşılaştırmalı bir okuma için bkz. Estelle C. Jellinek, Women’s Autobiography: Essays in Criticism (Bloomington: Indiana University Press, 1980), 4-19.
8 Christine Etherington-Wright, Gender, Professions and Discourse. Early Twentieth-Century Women’s Autobiography (Hampshire: Palgrave Macmillan, 2009), 5.
9 Nazan Aksoy, Kurgulanmış Benlikler Otobiyografi, Kadın, Cumhuriyet (İstanbul: İletişim Yayınları, 2018) 3. Baskı, 39-42.
10 Marijike Huisman & Marleen Rensen, “Introduction: Life Writing and European Indentities”, International Journal for History, Culture and Modernity, 7, 2019, 1054.
11 Doğan Gürpınar, “The Politics of Memoirs and Memoir-Publishing in Twentieth Century”, Turkish Studies, 13/3, 2012, 537-557.
12 Örn. bkz. Halide Edip Adıvar, The Turkish Ordeal (New York: The Century Co., 1928); Selma Ekrem, Unveiled: The Autobiography of a Turkish Girl (New York: Ives Washburn, 1930); Sabiha Sertel, Roman Gibi (İstanbul: Belge Yayınları, 1987) 2. Baskı; Nermin Abadan-Unat, Kum Saatini İzlerken (İstanbul: İletişim Yayınları, 1998); Mina Urgan, Bir Dinazorun Anıları (İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1998).
13 Bu konuda farklı örnekler için bkz. Luisa Passerini, “Women’s Personal Narratives Myths, Experiences, and Emotions”, Interpreting Women’s Lives. Feminist Theory and Personal Narrative, The Personal Narrative Group (der.) (Bloomington, Indianapolis: Indiana University Press, 1989), 194-195.
14 Söz konusu mecburiyet, Rebia Tevfik’in otobiyografisini “seçkin” kadınlar ile “ayrıcalıksız/ sıradan” kadınların anlatıları arasında yapılacak bir mukayesede istisnai bir konuma yerleştirir. Aynur İlyasoğlu’nun vurguladığı üzere Cumhuriyet’in “öncü” kadınlarının anlatılarında epik bir tarz göze çarparken, “ayrıcalıksız” kadınların anlatılarında “hayata tutunma” mücadelesi önem kazanır. Bkz. Aynur İlyasoğlu, “Cumhuriyet’le Yaşıt Kadınların Yaşam Tarihi Anlatılarında Kadınlık Durumları, Deneyimler, Öznellik”, 75. Yılda Kadınlar ve Erkekler içinde, A. Berktay Hacımirzaoğlu (der.) (İstanbul: Tarih Vakfı Yayınları, 1998), 199. Rebia Tevfik ise geçmişiyle arasına koyduğu mesafe ile farklı bir mücadeleyi örneklemektedir.
15 Başokçu, Avrupa’da Yirmi Senem Nasıl Geçti? – Kitap I, 96.
16 Kitaba yazdığı önsözde Yakup Kadri Karaosmanoğlu Rebia Tevfik’in öyküsünü ilim ve edebiyat kitaplarından öğrendiklerine kapılan saf düşüncelilere Avrupa’nın çetin ve yalçın çehresi ile gösterdiği gerekçesiyle övgü konusu etmiştir. Bkz. a.g.e., 4-5.
17 Örn. bkz. Ayşe Durakbaşa, “Cumhuriyet Döneminde
Kemalist Kadın Kimliğinin Oluşumu”, Tarih ve Toplum 51, 1988, 39-43; Serpil Sancar, Türk Modernleşmesinin Cinsiyeti (İstanbul: İletişim Yayınları, 2017) 4. Baskı.