Yazı: Bilal Nergiz

Dipnotlar

1 Bkz. Bilal Nergiz, Devletin Kürt Politikası ve Kürt Hareketi 1945-1960 (Yayınlanmamış Doktora Tezi), İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2019.

2 Aytekin Gezici, Kürt Tarihi, Ankara, Tutku Yayınları, 2015, s. 167.

3 Safa Şevket Erkün, “Dicle Talebe Yurdu”, İstanbul’da Talebe Yurtları Hakkında Monografik Araştırmalar ve Tatbiki Düşünceler, İstanbul, Kenan Matbaası, 1945, s. 9. Ahşap olan bu konak, Sultan Aziz döneminde hazine nazırının köşkü olarak hizmet vermekteydi. Bkz. Musa Anter, Hatıralarım, Diyarbakır, Aram Yayınları, 2013, s. 58.

4 Dicle Talebe Yurdu Nizamnamesi, İstanbul, Güneş Matbaası, 1940, s. 3.

5 Osmanlı Devleti, merkezi otoritesini güçlendirmek ve çeşitli dönemlerde aşiret isyanlarını bastırmak amacıyla geçici olarak Anadolu’da Umumi Müfettişlikler kurmuş, 18 Haziran 1913’te “Umumi Müfettişlik Kanunu”, 22 Haziran 1913’te ise “Umumi Müfettişlerin Görev ve Yetkilerini Belirleyen Talimatname” yayımlanmıştı. Birinci Dünya Savaşı sonrası ise Doğu illerinde asayişi sağlamak amacıyla Erzurum, Van, Bitlis ve Erzincan’ı kapsayan “Müstahlise Müfettişi Umumiliği” kurulmuştu. Bkz. Engin Çağdaş Bulut, “Devletin Taşradaki Eli: Umumi Müfettişlikler”, CTAD, S. 21, Bahar 2015, 2011, s. 85. 28 Nisan 1920 tarihinde “Anadolu Olağanüstü Müfettişliği” kurulmuş fakat kısa süre sonra İstanbul hükümeti tarafından 3 Kasım 1920’de kaldırmıştı. Bkz. Cemil Koçak, Umumi Müfettişlikler (1927-1952), İstanbul, İletişim Yayınları, 2003, s. 34. Cumhuriyet sonrası ortaya çıkan Kürt ayaklanmaları, umumi müfettişlik konusunu tekrar gündeme getirmiş, 25 Haziran 1927 tarihinde 1164 sayılı kanun ile umumi müfettişlikleri kurmuştu. Bkz. “Umumi Müfettişliklerin Teşkiline Dair Kanun”, Resmi Gazete, Sayı: 634, 16 Temmuz 1927, s. 2873.

6 Birinci Umumi Müfettişliğe bağlı iller; Diyarbakır, Elazığ, Şanlıurfa, Bitlis, Van, Mardin, Siirt ve Hakkari’ydi.

7 Hukuk fakültesi mezunu olan Mustafa Remzi Bucak (1912-1965) Şanlıurfa Sivereklidir. 1950-1954 yılları arası Demokrat Parti (DP) Diyarbakır milletvekilliği yapmıştır. Bkz. Kazım Öztürk, Türk Parlamento Tarihi TBMM IX. DÖNEM 1950-1954, Cilt VII, Ankara, TBMM Vakfı Yayınları, 1998, s. 313.

8 Memleketi Diyarbakır Silvan olan Yusuf Azizoğlu (1917-1970) tıp fakültesini bitirmiştir. Tek Parti Dönemi’nde ailesiyle beraber Batı’ya sürgün edilmiştir.

9 Yurdun onursal başkanı Abidin Özmen’di. Musa Anter, Özmen’i başkan yapmasaydık yurdu açtırmayacaklarını, asıl başkanın Mustafa Remzi Bucak olduğunu söylemektedir. Bkz. Anter, a.g.e., s. 57.

10 Mardinli Musa Anter (1920-1992) hukuk fakültesi mezunudur. Kürt hareketinin simge isimlerinden biridir. Hayatı boyunca Kürt meselesini dile getiren çeşitli gazete ve dergiler çıkarmıştır. Gençlik yıllarında Kürt öğrencilerin eğitimi ile ilgilenmiş, görüşlerinden ötürü yıllarca hapiste kalmıştır.

11 Kolektif, Ape Musa- Musa Anter 100 Yaşında, Ed. Hüseyin Aykol, Diyarbakır, Aram Yayıncılık, 2020, s. 14.

12 Tarık Ziya Ekinci, Lice’den Paris’e Anılarım, İstanbul, İletişim Yayınları, 2013, s. 155.

13 Diyarbakırlı olan Mustafa Ekinci (1904-1958), Yusuf Azizoğlu gibi 1950 ve 1954’te DP’den Diyarbakır milletvekili seçilmiş, ardından istifa ederek Hürriyet Partisi’ne geçmiştir. 1957 seçimlerinde milletvekili olamamıştır. Bkz. Öztürk, a.g.e., s. 315-316.

14 Abdürrahim Zapsu aynı zamanda Musa Anter’in kayınpederidir. Bkz. Anter, a.g.e., s. 65.

15 Gülçiçek Günel Tekin, Beyaz Soykırım, İstanbul, Belge Yayınları 2012, s. 184.

16 “Dicleliler Kültür Gecesi”, Cumhuriyet, 16 Mart 1944, s. 2.

17 Adnan Menderes’in yakın arkadaşlarından olan Mükerrem Sarol, DP döneminde İstanbul ve Edirne milletvekillikleri ve Devlet Bakanlığı görevlerinde bulunmuştur

18 Anter, a.g.e., s. 52-53. DP, muhalefette olduğu dönemde iktidardan memnun olmayan birçok kesime olduğu gibi Kürtlere de yakın durarak seçimler için elini güçlendirme arzusundaydı.