Yazı: Fatma Gül Öztürk Büke
DİPNOTLAR
1 Bkz. R. G. Ousterhout, “Questioning the Architectural Evidence: Cappadocian Monasticism,” Work and Worship at the Theotokos Evergetis 1050-1200, der. M. Mullett, M. Kirby (Belfast, 1997), s. 420–431; V. Kalas, “Early Explorations of Cappadocia and the Monastic Myth,” Byzantine and Modern Greek Studies 28 (2004), s. 101–119.
2 Spiro Kostof’un Kapadokya üzerine yazdığı 1972’de yayımlanan kitabının başlığının Türkçe karşılığı Tanrının Mağaraları: Bizans Kapadokya’sında Manastır Ortamı’dır (bkz. S. Kostof, Caves of God: The Monastic Environment of Byzantine Cappadocia (Cambridge, Mass., 1972)). Kapadokya çalışmalarında manastır vurgusu Lyn Rodley’nin 1985 tarihli kitabının başlığında ve içeriğinde tekrarlanır. Kitabın başlığının Türkçe karşılığı Bizans Kapadokya’sının Mağara Manastırları’dır (bkz. L. Rodley, Cave Monasteries of Byzantine Cappadocia, (Cambridge, 1985)).
3 Ousterhout, Cappadocian Monasticism, s. 422; Kalas, “Cappadocia’s Rock-Cut Courtyard Complexes: A Case Study for Domestic Architecture in Byzantium,” Housing in Late Antiquity: From Palaces to Shops, Supplementary Volume to Late Antique Archaeology 3/2, der. L. Lavan, L. Özgenel, A. Sarantis (Leiden, 2007), s. 394–395.
4 Rodley, Cave Monasteries, s. 287; R. G. Ousterhout, A Byzantine Settlement in Cappadocia, Dumbarton Oaks Studies 42 (Washington D.C., 2011), s. 177.
5 ‘Bizans konutu’ üzerine genel bir değerlendirme için bkz. S. Ćurčić, “Houses in the Byzantine World,” Everyday Life in Byzantium, der. D. Papanikola-Bakirtzi (Atina, 2002), s. 228–238; K. Dark (der.), Secular Buildings and the Archaeology of Everyday Life in the Byzantine Empire (Oxford, 2004).
6 R. G. Ousterhout, Visualizing Community, Art, Material Culture, and Settlement in Byzantine Cappadocia (Washington D.C., 2017), s. 43, 45.
7 Söz konusu avlulu konutlar: Açıksaray’da yazar tarafından Alan 1-9 olarak tanımlanan 9 kompleks (bkz. F. G. Öztürk, “Açıksaray ‘Open Palace’: A Byzantine Rock-cut Settlement in Cappadocia,” Byzantinische Zeitschrift 107/2, s. 785-810); Selime-Yaprakhisar’da Kalas tarafından Alan 2, 5, 7-8 olarak tanımlanan 4 adet kompleks (bkz. V. Kalas, “Rock-Cut Architecture of the Peristrema Valley: Society and Settlement in Byzantine Cappadocia,” yayımlanmamış doktora tezi, New York University, 2000); Çanlı Kilise’de Ousterhout tarafından Alan 1, 4-7, 12-13, 15-16 olarak tanımlanan 9 adet kompleks (bkz. Ousterhout, Byzantine Settlement); Gökçe’de Warland tarafından işaret edilen 7 kompleks (bkz. R. Warland, “die byzantinische Höhlensiedlung von Gökçe/ Momoasson in Kappadokien: Gehöfte, Grabkapellen mit Wandmalerei und ein vermögender Salbölhändler,” İstanbuler Mitteilungen 58 (2008), s. 347–369); ve Direkli Kilise, Karanlık Kale, Eski Gümüş, Soğanlı Han, Erdemli, Şahinefendi, Aynalı Kilise, Hallaç, Kılıçlar ve Bezirhane olarak adlandırılan 10 adet bağımsız komplekstir. Erdemli dışındaki bağımsız avlulu konutlar için bkz. Rodley, Cave Monasteries, s. 11–118. Erdemli için bkz. N. Karakaya, “2005 Yılı, Kayseri’nin Yeşilhisar İlçesi, Erdemli Vadisi’ndeki Kaya Yerleşimi, Yüzey Araştırması,” 24. Araştırma Sonuçları Toplantısı, cilt 2, der. F. Bayram, B. Koral (Ankara, 2007), s. 501–510. Bölgede yürütülen araştırmaların sonuçları geldikçe belgelenen avlulu konutlara yenileri eklenmektedir.
8 T. Mathews and A.-C. Daskalakis-Mathews, “Islamic-Style Mansions in Byzantine Cappadocia and the Development of the Inverted T-Plan,” Journal of the Society of Architectural Historians 56/3 (Eylül 1997), s. 294–315; Ousterhout, “Cappadocian Monasticism,” s. 420–31; Kalas, “Society and Settlement in Byzantine Cappadocia”; F. Tütüncü, “The Land of Beautiful Horses: Stables in Middle Byzantine Settlements of Cappadocia,” yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Bilkent Üniversitesi, 2008; Fatma Gül Öztürk, “A Comparative Architectural Investigation of the Middle Byzantine Courtyard Complexes in Açıksaray–Cappadocia: Questions of Monastic and Secular Settlement,” yayımlanmamış doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, 2010. Rodley, Açıksaray dışında kalan avlulu kompleksleri manastır olarak tanımlasa da bunlar için aynı tarih aralığını önermektedir (bkz. Rodley, Cave Monasteries). Bu dönemdeki tarihi ve yönetimsel değişiklikler için bkz. F. Hild, M. Restle, Kappadokien (Kappadokia, Charsianon, Sebasteia und Lykandos) (Viyana, 1981), s. 70–105. Bu dönemdeki Kapadokya aristokrasisi için bkz. J.-C. Cheynet, “L’aristocratie cappadocienne aux X et XI siècles,” Dossiers d’Archéologie 283 (Mayıs 2003), s. 42–49.
9 Bkz. Ousterhout, Byzantine Settlement ve Warland, “Die Byzantinische Höhlensiedlung.”
10 Açıksaray yerleşimi ile ilgili daha fazla bilgi için bkz. Öztürk, “Açıksaray.”
11 Kalas, Society and Settlement in Byzantine Cappadocia, s. 158–159.
12 Selime-Yaprakhisar yerleşimi ile ilgili daha fazla bilgi için bkz. Kalas, “Society and Settlement in Byzantine Cappadocia.”
13 Ousterhout, Byzantine Settlement, s. 172–173, 182–183.
14 Çanlı Kilise yerleşimi ile ilgili daha fazla bilgi için bkz. Ousterhout, Byzantine Settlement.
15 Warland, “Die Byzantinische Höhlensiedlung.”
16 Bu tip iç avlular bağımsız bir kompleks olan Eski Gümüş’te ve Selime-Yaprakhisar yerleşimindeki bazı konutlarda karşımıza çıkar.
17 Warland, “Die Byzantinische Höhlensiedlung,” s. 368. 18 R. Warland, ”Byzantinische Siedlungsspuren in
der Region zwischen Gökçe/Momoasson und Gökçetoprak in Kappadokien (SURVEY 2009),” 28. Araştırma Sonuçları Toplantısı, cilt 1 (Ankara, 2011), s. 243–260.