Yazarlar: Olcay Akyıldız, Merve Şen

Dipnotlar

1 Arşivden öğrenip yazarın kızı Fatoş Erbil’den teyit ettiğimiz kadarıyla Cüce Leylâ Erbil’in bilgisayarda yazı yazma pratiğine geçiş yaptığı ilk metindi aynı zamanda.

2 “Bir Kötülük Denemesi” bu kitaba girmeden önce Geceyazısı dergisinin Ocak 2003 tarihli sayısında yayımlanmıştır. Metin burada deneme, yazı arası kurmacadışı bir şekilde sunuluyor gibi görünse de, Üç Başlı Ejderha’daki varlığı kurmaca-kurmacadışı arasındaki türsel ayrımı da bulanıklaştırmaktadır.

3 Spekülatif bir biçimde tahmin yürütmeye çalıştığımız şekilde, Erbil’in o sırada “Cüce”yi de dahil ettiği Üç Başlı Ejderha’ya çalışıyor olması daha kuvvetle muhtemel gibi gözüküyor. Zira o sırada Yapı Kredi Yayınları’nda yeni bir dizi başlatmış olan Cem Akaş’tan aldığımız bilgiye göre, İzdüşümler | Düş İzleri adıyla başlattıkları, kurgudışı ve kurgusal metinlerden oluşan dizi için gittikleri ilk isimlerden biri Leylâ Erbil’di. Metinsellikle görselliği harmanlayan bu dizi için Akaş, Erbil ile Mustafa Horasan’ı bir araya getirmişti. “Leylâ Hanım sanıyorum o sırada Üç Başlı Ejderha’ya çalışıyordu ama tamamlanmamış bir metindi, onun bir parçasını belki genişleterek verdi” diyerek tahminlerimize katkı sunan Cem Akaş’a teşekkür ederiz.

4 Yazar Leylâ Erbil’in bu yapıya ve türe epeyce kafa yorduğu yapıp bozduğu farklı baskılardaki değişikliklerden de anlaşılmaktadır. Örneğin, Ahmet Oktay ve Tülay Börtecene’ye ithafını İş Kültür Yayınları’nın 2012 baskısına kadar olan kitaplarda kapak sayfasına, 2012 baskısında ise iç anlatıcı Zenîme’nin yazdığı ve anlatıcı/komşu Leylâ Erbil tarafından Cüce adı verilmiş kısmın başına koymuştur Erbil. “Zenime Hanım, ad falan koymamıştı kitabına. Cüce adını ben koydum. Bu adın plastik gücüne inanırım. Aslında Zenime Hanım olmalıydı adı, ama satmazdı.” (Erbil, 2012, s. xvi). Yazar Leylâ Erbil tarafından eklenmiş olan bu ithafın nereye konduğu aynı zamanda kurmacanın nerede başladığını da imler. Farklı baskılarda kitapla ilgili tür notları da değişir. İlk baskısında kapakta metin ve desen ayrımı yapılmış ama bir tür belirtilmemiştir. Oysa İş Kültür Yayınları’ndan çıkan 2003 baskısında novella notu düşülmüş, bu not Kanat Kitap’ta romana dönüşmüştür. Kitabın 2012’deki desenli dördüncü baskısında ise tür yine belirtilmemiştir. Kitabın satışı ve adı arasındaki ilişki ve tür tartışmaları için bkz. Yılmaz, 2012.

5 Yılmaz’ın 20 Mayıs 2010 tarihinde, Boğaziçi Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nün düzenlediği Lisansüstü Sempozyumu’nda sunduğu bildirinin bu yazı dahilinde yararlandığımız bir versiyonu Yeniyazı’nın Eylül 2012 tarihli sayısında yayımlanmıştır.

6 Kitaptaki bu sökükleri ve dikişleri görebileceğimiz yerler:

“... onca ecdadımı çiğneyerek [at hırsızı], ‘bana doğru’ demeye dilim varmıyor da ondan...” (Erbil 2012, s. 1)

“‘delifişek’ bir sanatçısıymış bu diyarın [üstelik benim yazarlığımın baş savunucularından da biriymiş] kendisi...” (s. 2)

“bir ağızlık almış [ucuna da] takmışı[m] [cigarayı ki Benson-Hedges asılacaksın İngiliz sicimiyle asıl diyerek] ucuna sigarasını gençliğinin Camel...” (s. 3)

7 Leylâ Erbil Özel Koleksiyonu, Belge No: ERB.LIT.01.008.05.

8 Burada anılması gereken bir diğer metin de Zihin Kuşları’nda (1998) yer alan Ocak 1998 tarihli “Medya-Medeia” başlıklı yazıdır. Erbil medyayla olan derdini açıklıkla ifade ettiği, içinde dönüşerek Cüce’ye de sızmış satırlar (insanları/çocukları kurtaracak, Erdal İnönü/İsmet Paşa’nın oğlu) bulunan bu yazıyı da Sivas Katliamı’yla açar.

9 Leylâ Erbil Özel Koleksiyonu’nda bulunan bu iki haber, “1990, 1991, 2000 tarihli, gözaltında kaybolan Yusuf Erişti, Fikirtepe’de üzerlerine ateş açılan çocuklar, Leukine isimli bir kanser ilacının Amerika’daki çocuklar üzerinde kullanılması ve Oslo’da hoparlörlerden yapılacak ‘Tanrı yoktur’ duyurusuna ilişkin kupürler” tanımıyla ve ERB.OTH.01.003.02.PR koduyla kataloglanmıştır.

10 Leylâ Erbil Özel Koleksiyonu, Belge No: ERB.BIO.04.002.10.

11 Bahtin’in on dört maddede açıkladığı Mennipos yergisi için bkz. Karnavaldan Romana, 2001. Cüce ve Mennipos yergisi arasındaki ilişkiye dair bir tartışma için bkz. Çalışkan, 2018. Cüce’yi karnavalesk bir roman olarak okuyan bir dizi yazı için bkz. Cıbıroğlu, 2003a, 2003b, 2003c. Leylâ Erbil’in romanlarına Bahtinci bir yaklaşım için ayrıca bkz. Tatar, 2020.

KAYNAKÇA

Esra Nur Akbulak, Leylâ Erbil Edebiyatında Tanıklık, Tarih Yazımı ve Kefaret (yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, 2020.

Mihail Bakhtin, Karnavaldan Romana, çev. Cem Soydemir, Ayrıntı, 2001.

Yıldız Cıbıroğlu, “Leylâ Erbil’de Şirket Medyasının Soytarısı ve Karnavalesk Dünya”, Adam 207, Nisan 2003, ss. 98-102.