Yazı: Selim Sezer

DİPNOTLAR

1 Ali Suat, Bir Osmanlı Bürokratın Suriye, Irak ve Arabistan Seyahatnamesi, haz. N. Ahmet Özalp (İstanbul, Büyüyenay Yayınları, 2019).

2 İkinci Meşrutiyet döneminde Suriye’de ıslahat tartışmalarının kapsamı ve seyri, bu makalenin yazarının doktora tezinde ayrıntılı olarak tartışılmıştır. Makalenin bu kısmında ağırlıklı olarak söz konusu tezde kullanılan malzemelerden yararlanılmıştır. Bkz. Selim Sezer, Osmanlı Suriyesi’nde Islahat Tartışmaları ve Birinci Dünya Savaşı Öncesinde İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin Suriye Siyaseti, yayınlanmamış doktora tezi, Galatasaray Üniversitesi Siyaset Bilimi Ana Bilim Dalı, Ocak 2017.

3 Uzlaşı kapsamında Dahiliye Nezareti tarafından Arap vilayetlerine gönderilen telgrafla, bölgedeki tüm okullarda eğitimin Arapça yapılması, ancak beraberinde Türkçe öğreniminin de vilayetlerde yaygınlaştırılması, vilayetlerde görev yapan memurların resmi dilin dışında mahalli dil

olan Arapçaya da vâkıf olanların arasından tayin edilmesi, ikinci derece memurların ise mevcut kanunlara uygun şekilde vilayet içinden belirlenmesi; sulh ve asayiş zamanlarında askerlik vazifesinin yurttaşların kendi mıntıkaları dâhilinde ifa edilmesi ve ıslahatların uygulanmasını teftiş etmek üzere yabancı müfettişlerin vilayetlere getirilmesi yönünde düzenlemeler yapılması istendi. Bkz. BOA, DH. HMŞ. 11/30, 28 Şaban 1331 / 20 Temmuz 1329 / 2 Ağustos 1913. Sonraki süreçte bazı eksiklikler de olmakla birlikte bu ve benzeri düzenlemelerin çoğunun hayata geçirildiği görülecektir.

4 Bkz. Midhat Paşa’nın Suriye Layihası, Dersaadet: Cihan Matbaası, 1324 [1908].

5 “Suriye’de mesele-i ıslahat”, Tanin, 11 Mayıs 1329 / 24 Mayıs 1913.

6 Cemal Paşa, Hatıralar: İttihat ve Terakki, 1. Dünya Savaşı Anıları, haz. Alpay Kabacalı (İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2008), s. 73.

7 Bkz. Selim Deringil, “’Hal-i vahşet ve bedeviyette yaşarlar’: Geç dönem Osmanlı İmparatorluğu ve post kolonyalizm tartışması”; Simgeden Millete: II. Abdülhamid’den Mustafa Kemal’e Devlet ve Millet, (İstanbul: İletişim Yayınları, 2007 içinde), ss. 165-217.

8 Ussama Makdisi, “Rethinking Ottoman imperialism: Modernity, violence and the cultural logic of Ottoman reform”; Jens Hanssen, Thomas Philipp,

Stefan Weber (yay.), The Empire in the City: Arab Provincial Capitals in the Late Ottoman Empire (Beyrut: Orient Institute, 2002 içinde), s. 30.

9 Bkz. M. Akif Kayapınar, “Makale Değerlendirmesi: Ussama Makdisi ve ‘Osmanlı Oryantalizmi’”, Dîvan İlmî Araştırmalar, Sayı: 20 (2006/1), ss. 311-317; Özgür Türesay, “L’Empire ottoman sous le prisme des études postcoloniales: À propos d’un tournant historiographique récent”, Revue d’histoire moderne et contemporaine, Sayı 60 (2013/2), ss. 127-145; Edip Gölbaşı, “19. yüzyıl Osmanlı Emperyal Siyaseti ve Osmanlı Tarih Yazımında Kolonyal Perspektifler”, Tarih ve Toplum Yeni Yaklaşımlar, Sayı 13 (Güz 2011), ss. 199-222.

10 Ali Suat, op.cit., s. 42.

11 Age, s. 44-45.

12 Age, s. 64.

13 Age, s. 53.

14 Age, s. 58.

15 Age, s. 83.

16 Aynı yerde.